Bebek Beslenmesinin Beyin ve Zeka Gelişimine Etkisi Nedir?

0
127

Gelecekteki bilişsel ve sosyal beceriler ve okul başarısının temellerinin atıldığı gebelik ve yaşamın ilk iki yılı esnasında yeterli beslenme normal beyin gelişimi için gereklidir. Yetersiz beslenme çocuğun davranış ve tecrübelerini etkiler bu da beyin gelişimini etkiler.

Şiddetli akut malnutrisyon, kronik malnutrisyon (beslenmenin içerik veya miktar açısından yetersiz olması), demir yetersizliği anemisi ve iyot yetersizliğinin beyin gelişimini etkilediğine dair güçlü deliller vardır bu nedenle öncelik bu durumların önlenmesi olmalıdır.

Yetersiz beslenmenin beyin gelişimi üzerindeki etkisini önlemek için gebelik ve bebeklik döneminde demirinde yer aldığı çoklu besin ögesi ve esansiyel yağ asidi takviyesi yapılmalı, yaşamın ilk altı ayında sadece anne sütü ile beslenilmesi teşvik edilmelidir.

Yetersiz beslenme beyin gelişimini iki mekanizma ile etkilemektedir. Birincisi; beyin süreçlerini doğrudan etkiler ikincisi ise çocuğun davranış ve tecrübelerini dolaylı olarak etkiler.

Besin Ögelerinin Beyin Gelişimi Üzerindeki Etkileri

Beyin gelişiminde bütün besin ögeleri önemlidir fakat gebeliğin son trimesterinde ve erken bebeklik döneminde bazı besin ögelerinin beyin gelişimi üzerinde daha fazla etkiye sahip olduğu görülmektedir.

Protein Enerji Malnutrisyonu

Kronik malnutrisyon azalmış motor ve bilişsel gelişim ile ilgilidir. Yaşamın ilk yılından okul çağına kadar olan süreçte yaşına göre boy ve vücut ağırlıkları az olan çocukların, normal boy ve ağırlıktaki akranlarına kıyasla motor ve bilişsel gelişimleri ve okul başarıları daha azdır. Böylece yaşamın erken dönemindeki kronik beslenme yetersizliğinin beyin gelişimi üzerinde uzun süreli sonuçları olduğu görülmektedir.

Anne Sütü

Anne sütü ile beslenen bebeklerin nörogelişimsel sonuçları daha iyidir. Anne sütünün bilişsel gelişim üzerindeki olumlu etkisi anne sütünün içeriği ve emzirme deneyimi sayesinde olmaktadır. Anne sütü beyin gelişimi için önemli olan hormonlar, büyüme faktörleri ve uygun besin ögelerini içermektedir. Ayrıca emzirme anne bebek ilişkisini destekler ve anne-bebek etkileşimini arttırır bu da sosyo-duygusal ve bilişsel gelişim için önemlidir.

Anne sütü verme süresinin beyin gelişimi üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla 10 yaşındaki 980 çocuk ile yapılan bir çalışmada ağırlıklı olarak anne sütü ile beslenme süresi 6 ay ve daha fazla olanların, ağırlıklı olarak anne sütü alma süresi 6 ay ve daha az olanlara kıyasla akademik başarılarının daha iyi olduğu ortaya çıkmıştır.

Esansiyel Yağ Asitleri

Esansiyel yağ asitleri ve onların türevleri (dokosaheksanoik asit ve araşidonik asit ) beyin dokusunun yapısının bir parçasıdır. Esansiyel yağ asitleri biyolojik süreçler için gereklidir fakat vücutta sentez edilemediklerinden besinler ile alınmalıdır.

Demir

Beyinde demir alımı mikro damarların endoteliyal yüzeylerindeki transferin reseptörleri ile olmaktadır. Bu alım, hızlı beyin büyümesi ve miyelogenezisin doruğa ulaştığı dönemlerde artmaktadır ve hayat boyu da sürmektedir. Yaşamın erken döneminde görülen demir yetersizliği anemisi davranışsal ve nöral değişikliklerle ilgilidir.

Bebeklerle yapılan çalışmalarda nörotransmitterlerin kimyasında, sinir iletiminin morfolojisinde ve miyelinasyonun nörobiyolojisinde geriye dönüşü olmayan etkilere yol açtığı gösterilmiştir. Demir yetersizliği anemisi bebeklikte düşük motor ve mental gelişim, çocukluk döneminde ise algılamada ve okul başarısında yetersizlik ile ilgilidir. Bu konuda yapılan bir çalışmada yaşamın ilk iki yılında anemik olan çocukların 4-19 yaşları arasında da algılama ve okul başarısında yetersizlik gösterdikleri ortaya çıkmıştır. Bebeklik dönemindeki demir yetersizliği anemisinin bu uzun süreli etkilerinin demir ile tedaviye rağmen devam ettiği görülmektedir. Uzunlamasına çalışmalarda, bebeklikte demir yetersizliği anemisi olan çocuklarda demir tedavisi görmelerine rağmen adolesan dönemde düşük IQ, sosyal problemler ve dikkatsizlik gibi sorunlar yaşadıkları gösterilmiştir.

İyot

İyot eksikliği halen tüm dünyada en önemli genetik olmayan doğumsal nörolojik beslenme, kretenizm ve ağır mental retardasyon nedenidir. İyot yetersizliği çocuğun beyin gelişimini etkilemektedir. Bu konuda yapılan bir çalışmada iyot yetersizliği olan ve iyotu yeterli olan bölgede yaşayan bireylerin IQ’ ları arasında 13.5 puanlık fark olduğu gösterilmiştir.

Çin’de iyot yetersizliği olan bir bölgede yaşayan 4-7 yaş arası çocuklar ile yapılan bir çalışmada annesi gebelikte iyot takviyesi alan çocukların psikomotor testlerinin, iyot takviyesini iki yaşında almaya başlayan çocuklara kıyasla daha iyi olduğu gösterilmiştir.

Çinko

Çinko beyinde bulunan ve beynin yapı ve fonksiyonlarına katkıda bulunan bir iz elementtir. Çinko eksikliği çocukların nöropsikolojik fonksiyonları, aktivite veya motor gelişimlerinde bozukluklara yol açabilmekte ve böylece bilişsel performansı etkileyebilmektedir.

Bu konuda zamanında doğmuş 150 bebek ile yapılan bir çalışmada çinko suplementasyonunun beyin gelişimi ve motor aktivite üzerinde faydalı etkileri olduğu gösterilmiştir. Çinkonun beyin gelişimi üzerindeki etkisi ile ilgili yapılan başka çalışmalarda ise genellikle motor gelişim üzerinde pozitif etkileri olduğu bulunmuş, bilişsel gelişimi düzelttiği gösterilmemiştir. Bu çalışmalar ışında görülmektedir ki bebeklik döneminde çinko takviyesi motor gelişim üzerinde faydalı olabilmektedir fakat erken bilişsel gelişim üzerinde etkisi yoktur.

Cevap Verin

Lütfen Yorumunuzu girin!
Lütfen Adınızı Buraya Girin